Select Page

Aristoteles’in Marks’a Etkileri

Aristoteles’in Marks’a EtkileriScore 96%Score 96%
İSMET ŞAHİN
Yeni bloğumu başlattım. Eski ve yeni tüm yazılarımı artık buradan takip edebileceksiniz.

Abstract

This paper examines the influences of Aristotle upon Marx. I consider that the influences of Aristotelian thoughts on Marx’s theory is so important. I looks the similarities between Aristotle’s household economy and Marx’s communist views and Aristotle’s ethical theories Marx’s labor theory.

ÖZET

Bu çalışma Aristoteles’in Marx üzerindeki etkilerini incelemektedir. Aristoteles’in görüşlerinin Marks’ın teorisi üzerindeki etkilerinin çok önemli olduğunu düşünüyorum. Aristoteles’in ev ekonomisi ile Marks’ın komünist görüşleri ve Aristoteles’in etik anlayışı ile Marks’ın emek teorisi arasındaki benzerlikleri göstermeye çalışıyorum. 

“Marks devrimci bir gelenekçiydi.” 
Horst Mewes
Giriş  “Marks devrimci bir gelenekçiydi.” – Horst Mewes Sıradan okurlara için Marks’ın teorisinin demokratik Antik Yunanis- tan’da yaşamış birinin görüşleriyle ilişkisi şaşırtıcı gelebilir. Marks değil Aristoteles’ten tüm Antik Yunan filozoflarından etkilenmiştir. Herakleitos, Demokritos, Epikurus, Platon ve diğerlerinin çalışmalarını kendi kitaplarında sık sık kaynak olarak kullanmıştır. Biz bu- rada sadece Marks’ın Aristoteles ile ilişkisini ele alacağız. Aristoteles’in Marks üzerindeki etkileri son derece açıktır. Çağdaş çalışmalar Aristoteles’in Marks üzerindeki etkisinin daha çok Hegel aracılığıyla gerçekleştiği görüşündedir. Her ne kadar bu dolayımlı etkilenim açık olsa da kısmidir. Descartes dahil modern batı felsefe geleneği ampirik dayanaklarını gelişmekte olan doğa bilimlerinden alıyorsa da asıl teorik ışığını Antik Yunandan almaktaydı. Modern Batı felsefe geleneğinin oluşumunda doğrudan Antik Yunan düşünce etkilenimi ve hatta abartılı aktarmacılığı vardır. Marks’ta bu geleneğin dışında değildir ve kitaplarında Antik Yunan düşünce dünyasına, sanatına duyduğu hayranlığını ifade ettiği sayısız pasaj vardır. Günümüzde, kendi bilimsel çalışmalarımız için Antik Yunanistan’a başvurduğumuz göz önüne alınırsa, bilimlerin yeni yeni filizlendiği dönemlerde düşünürlerin Antik Yunanistan’a ve özelikle insanlık tarihinin en büyük filozofu olan Aristoteles’e başvurmaları fazla şaşırtıcı olmamalı. Aristoteles insanlık tarihinin, düşünce gelişimi üzerindeki en kapsayıcı etkiyi bırakmış filozofudur. Aristoteles’in düşünce gücünün manyetizmasına kapılmış, ondan etkilenmiş düşünürlerden biri de Marks’tır.

Etkİlenİmİn Sosyo-Ekonomİk Köklerİ

Antik Yunanistan’ın hem demokrasisi ve hem de düşünce zenginliği serbest meta ticareti üzerinde yükselmiştir. İran’dan Orta Doğuya, Mısır’dan tüm Karadeniz’e gelişkin bir ticari ilişki vardı. Bu ticari ilişkilerin hinterlandında çok gelişkin bir düşünsel etkileşim ve onun ürünleri ortaya çıkmaktaydı. Daha başta Antik Yunanlılar, yeni yurt- larına gelir gelmez Fenike alfabesinden türettikleri kendi alfabeleri- ni kullanmaya başlayacaklardı. Fenike ve Ön Asya kanalı üzerinden kendi kültürlerini geliştireceklerdi. Aristoteles’in teorik gücü işte bu yüzlerce yıla dayanan Antik Yunan kül- türel geleneğinin son mirasçısı ve temsilcisi olmasından gelir. Daha sonraları ancak kapitalizm koşullarında gelişecek olan soyutlama de- rinliği Yunan ticari hayatının kendisiyle doruğuna ulaştı ve yine onla birlikte çöktü. Bu teorik olgunluktan beslenen Aristoteles soyut emek, taksonomi, mantıksal kategoriler, hareket yasaları, mantık, ontoloji, diyalektikte dahil tüm gelecek kuşakları etkisi altına alacak hemen her alanda çok derin görüşler geliştirdi. Ticari yaşamın yeniden gelişmeye başladığı Orta Çağ Avrupası’nda kendi çağdaş sorunlarına yanıtlar arayan tüm düşünürler bu nedenle Antik Yunan’da kendilerine, güvenle sığınacakları teorik limanlar buldular.

“Şehir hayatının, içindeki bireyleri kendine çeken kendiliğindenliği ve bundan dolayı bir kolaylığı vardır. Günlük yaşam içinde birey eğer yeterli donanıma sahip değilse kendini kolayca günlük hayatın bayağılıklarına teslim eder. Bireylerin insanlaşma çabası ve düşüncesi bir bilinç, irade ve bunlardan beslenen sürekli bir çabayı gerektirir.”

“Aristoteles’in sistemini, felsefeden ekonomiye, politikadan mantığa ve bilim felsefesine kadar uzanan bir paradigma olarak değerlendirirsek, çağdaş kuramların bu paradigmayı aştığını söylemek son derece zordur.”

İSMET ŞAHİN

Ekonomİ Teorİsİ Üzerİne

Ekonomi insanlar arası ticari ilişkidir dolayısıyla hukuksal, politik, sosyal ve ahlaki tüm alanlarla doğrudan ilintilidir. Marks, Kapital’in birinci cildinde, ekonominin, belirli tarihsel koşullar altında, insanlar arasında bir ilişki olduğunu keşfetmişti. Fakat bu ilişkiler insanların ürettikleri ve tükettikleri şeyler arasındaki ilişkiler olarak gözüke bilmekteydi. Dolayısıyla ahlaki ekonomi sadece bize ekonomi hakkında bilgi vermez aynı zamanda insanların yaşam koşulları ve onların bu yaşam koşullarına verdikleri tepkiler ile de ilgili bilgiler sunar. Aristoteles ekonominin ahlaki sonuçları üzerinde çok çalışmıştır. Onun için önemli olan üretimdeki verimlilik değildir. Daha çok üretimin iyi yaşam, özgürlük ve topluluk üzerindeki etkileri üzerinde durmuştur. Nikomakhos´a Etik başlı başına bu konular içerir. Yüzeysel bir karşılaştırma bile gösterecektir ki Marks tıpkı Aristoteles gibi üretim düşüncesinden etik düşünceyi çıkarmaktadır. Aristoteles üretim alanlarını teknik (tehne, sanat) nedenlerle sınırlar. Marks’ta Aristoteles gibi servet edinme gibi önemli diğer ekonomik yapıları toplumsal iş bölümüne bağlar. Hegel’de aynı kanıdadır. Aristoteles: “üretim ve eylem farklıdır; biri diğerini içermez; eylem üretim değildir ve üretim eylem değildir.” diye yazar. Çünkü üretimin gerçekleştirilmesinin nedeni ile –teknik neden- eylemin gerçekleşti- rilmesinin – etik neden- bir birinden tamamen farklıdır. Marks’ta bu konuda Aristoteles ile hem fikirdir: “Üretim teknik nedenler tarafın- dan belirlenir.” Aristoteles’in ev ekonomisi modeli Marks’ın yeni ev ekonomisi olarak, komünizm teorisine de ilham kaynağı olmuştur. Marks’ın emek te- orisi Aristoteles’in mutluluk kavramına doğrudan bir göndermedir. Marks’ta insan etkinliği doğrudan insanların kendi ihtiyaçlarını gi- derme çabasıdır. Kuşkusuz bu Marks’ın kullanım değeri kavramını türettiği kişisel yarardır. Marks Aristoteles’in görüşlerinin bir kısmını doğrudan kabul eder. Bun- ların en önemlisi bir önceki paragrafa bağlı olarak kullanım değeri ve değişim değeri arasında ki Aristoteles’in keşfettiği farktır. Aristo- teles, takipçilerinden yüzlerce yıl önce metaların değer formundan paranın nasıl çıktığını göstermişti. Birbirinden farklı iki fiziki meta- nın ortak özelliğinin üçüncü bir metada içerildiğini açıkça yazmıştır. Gilbert gibi bazı yazarlar bu konuda Aristoteles’in Marks ve klasik iktisatçılardan soyutlama düzeyinde daha ilerde olduğu görüşünde- dir. Kuşkusuz bu abartılı bir yorumdur ancak Aristoteles’in yaşadığı çağ ve meta dolaşımının düzeyi göz önüne alınınca haklılık payı yok değildir. Marks Kapital’de: “İlkin, Aristoteles, oldukça açık bir şekilde, değerin basit biçiminin sadece daha gelişmiş bir biçimi olarak metanın para biçimini ifade etmiştir. Örneğin bir metanın değerinin diğer metanın cinsinden anlatımını rasgele seçilmiş metalar aracılığıyla ifade eder. 5 yatak = 1 ev, 5 yatak = belirli miktar paraya eşittirden ayırt edilemez.” demektedir. Marks, Aristoteles’in, malların değerinin ölçülmesinde nitelik ve niceliksel ayrımları gördüğünü belirtir. Marks’ta Aristoteles gibi özgürlüğü zorunlu çalışmadan, ya da zorunlu ihtiyaçlar için harcanan emekten kurtuluş olarak görür. Aristoteles, Metafizik kitabında, Mısırlı rahiplerin düşünmeleri için yeteri kadar boş zamanları olduğunu düşünmektedir. Bilimsel üretkenliği ve özgür olmayı Aristoteles boş zamanın zorunlu çalışma zamanına göre genişlemesi olarak düşünür. Aristoteles gibi Marks’ın özgürlük kavramı tamamıyla zorunlu emekten, yani insanların yaşamlarını sürdürmeleri için harcamak zorunda kaldıkları emek-çalışma biçiminden kurtulmaları olarak düşünür. Bunu da üretici güçlerin gelişim düzeyine bağlar. Marks’ın yabancılaşma teorisi Aristoteles’in doğa anlayışından ödünç alınmış gibidir. Marks, Aristoteles’in doğal adalet kavramını, ücretli emeğin doğal olmayan karakterine karşı talep eder.

Felsefe

Hegel diyalektiğinin ve ondan türetildiği için Marks’ın diyalektiğinin ikinci yasası tamamıyla Aristoteles’ten alınmadır. Bu yasa niceliğin gelişerek niteliğe dönüşmesi ve bunun tersini ifade eden yasadır. Marks, Aristoteles’in praxis, teoriya, sanat ayrımını praxis kavramı altında birleştirir. Praxisi – praksis, bilinçli insan etkinliği olarak alır. Aslında bu bir totolojidir. Çünkü Aristoteles’in belirttiği gibi zoon politik olarak insanın her etkinliği bilinçlidir. Bilinçsiz insan etkinliği yoktur. Aristoteles etkinlikleri konularına göre sınıflar. Her biri bir yaşam biçimine tekabül eder. Aristoteles’in maddi neden kavramı, felsefi materyalizmin Feuerbach üzerinden taşınmış, temel kavramıdır. Aristoteles’in bilgi kuramı tümevarımcı ve tümden gelimci bir ikili yapı taşır. İlkinde kavramsal genellemelere ulaşılır ve ikincisinde ulaşılmış tümellerden, kavramdan kavrama geçerek çıkarımlardan bulunulur. Marks bu yöntemi Hegelci bir çarpıtmaya uğratarak kullanır. Son Bİr Not  Aristoteles’in sistemini, felsefeden ekonomiye, politikadan mantığa ve bilim felsefesine kadar uzanan bir paradigma olarak değerlendirirsek, çağdaş kuramların bu paradigmayı aştığını söylemek son derece zordur. Hala aynı paradigmanın içinde nitel ve nicel birikimler söz konusudur. Aristoteles’in düşünce derinliğinin gizemini kuşkusuz özgür ussallığın Antik Yunandaki topraklarında aramak gerekir. Marks’ın ifadesiyle eğer Antik Yunan, insanlığın artık bir daha ulaşamayacağımız ve geride bıraktığımız çocukluk döneminin saf, estetik güzelliğini temsil ediyor ise onları aşmamızda mümkün olmayacaktır. Her ne gelişirse o çocuğun vücudu üzerinde gelişecektir.

“Aristoteles’in düşünce derinliğinin gizemini kuşkusuz özgür ussallığın Antik Yunandaki topraklarında aramak gerekir.”

İSMET ŞAHİN

Yayınlanmadan önce makalelerimizden haberdar olmak isterseniz? E-Mail Listemize Abone Olun!

TEKNİK
Yeni Teknolojik Gelişmeler
POLİTİK
Çağdaş Totaliterizm
FİLOZOFİK
Diyalektik

Review

96%

96%

About The Author

Leave a reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Haberciye Kayıt Olun

Güncel çalışmalarımdan ve bilimsel gelişmelerden haberdar olmak için mail listemize kayıt olun

You have Successfully Subscribed!